Daily Archives: December 15, 2015

Slachtoffer van banaliteit in de kunst

Published by:

Tijdens een discussie met studenten over de semiotische betekenis van luxe objecten, vertelde ik hoe in een boetiek van een modeontwerper op de Place Vendöme in Parijs met de codes van juwelen gespeeld werd. In de vitrines waren objecten zo neergelegd dat zij overkwamen als juwelen, maar ze waren het niet. ‘En’, vroegen mijn studenten, ‘hoe kan een in serie gemaakt product verkocht worden voor de prijs van een echt juweel of sieraad?’ Het is een relevante en functionele vraag, want ze geeft inzicht in de hedendaagse luxe consumptie. De waarde van de in serie gemaakte sieraden wordt niet bepaald door de fabricage of door het materiaal zelf, maar door een bijzondere relatie tussen die factoren en de culturele betekenis die bepaald wordt door de manier waarop het product gemaakt is en gelanceerd wordt. Het gaat dus om een toegevoegde waarde die opmerkelijk genoeg de waarde benadert van een kunstwerk.
In bepaalde categorieën van de huidige industriële vormgeving geldt. op zijn minst gedeeltelijk, dezelfde artistieke sensitiviteit die traditioneel eigen is aan de kunst.’ Deze verandering heeft niet alleen de commercie bereikt, ze heeft ook te maken met een dieper liggende sociale verandering. Vandaag de dag is het gezag van een elite, die van generatie op generatie hun vermogen overdroegen (denk aan de adel), overgegaan op de meer dynamische industriële burgerij, waarbij de rijkdom mobieler is en men voortdurend via zijn smaak zijn rijkdom toont. In deze nieuwe context is de ontwerper de ideale figuur geworden om de esthetische bakens uit te zetten voor het individu dat alsmaar in beweging is op de sociale ladder.’ Binnen deze groeiende bevolkingsgroep kan de ontwerper de onophoudelijke behoefte aan vernieuwingen invullen. De opkomst van een nieuwe sociale elite en het ontstaan van haute couture en modern design hebben dus niet toevallig op hetzelfde moment in de geschiedenis plaatsgevonden.’ En zo is de industriële vormgeving uitgegroeid tot de belangrijkste drager van artistieke waarden in het dagelijks leven.

kunst

In het begin van de vorige eeuw was een soortgelijk proces al op gang gekomen in het domein van de kunst. Enerzijds onderzochten bepaalde kunstenaars de mogelijkheid om het alledaagse haar intrede te laten doen in het officiële domein van de kunst, anderzijds probeerden de nieuwe ‘ontwerpers’5 ook om de kunst, buiten de musea en de galeries het alledaagse leven binnen te leiden. Van deze twee ontwikkelingen is de laatste het meest actueel gebleven. Vandaag de dag ligt het meer voor de hand om kunst uit de context van een tentoonstelling te halen dan meer alledaagse ontwerpen de musea binnen te brengen. Dat heeft waarschijnlijk te maken met de postmoderne esthetiek die de neiging heeft zich vanuit het centrum naar de periferie te richten. Deze, zich van het centrum naar buiten centrifugerende energie kan niet los worden gezien van ontwikkelingen in de media. Zo heeft de komst van de draagbare radio in de jaren vijftig als eerste een verpersoonlijking van het luisteren naar muziek bij de jeugdcultuur teweeggebracht. Daarmee legden de jongeren de nadruk op hun anders-zijn. Ze verbraken met hun stijl, vooral van hun kleding, definitief de uniformiteit tussen de verschillende leeftijdsgroeperingen.” Dankzij de televisie die tien jaar daarna opkwam begonnen we min of meer blindelings te geloven in de bewegende beelden die ons opeens dingen konden laten zien die ver weg waren of tot dan verborgen bleven.’

kunsthal

Door de komst van de elektronische media is de logica van het oppervlak/object opgevolgd door de logica van de relatie. Zo kon er een nieuw systeem van verbanden ontstaan die de identiteit kunnen dragen en verbreiden. Deze verbanden zijn nog pregnanter geworden door de digitale technologie. Lev Manovich spreekt in dit verband over ‘toegenomen ruimte’ (augmented spoce)? Hij bedoelt daarmee een context van communicatie waarin de informatie alomtegenwoordig is en op elk moment door verschillende media kan worden opgeroepen. Een duidelijk voorbeeld van een dergelijke ‘toegenomen ruimte’ is volgens Manovich het Prada Epicentum in New Vork 0, waar de Italiaanse identiteit interactief en communicatief wordt neergezet.

Sowieso zijn de winkels van merken als Louis Vuitton of Prada” een ideale plaats om de veranderingen in het domein van de luxe en dan vooral haar identiteit in de communicatie te illustreren. Want de veranderingen manifesteren zich precies in de communicatieve strategie. Het merk presenteert zich niet langer aan het individu in de vorm van een virtuele etalage die als venster fungeert voor het merk, ze presenteert zich als onderdeel van de stad in de vorm van virtuele architectuur. Ook de communicatie gaat dus vanuit een centrum naar de periferie.